Moliere’in Hayatı ve Cimri Oyunu

/
/
/
70 Views

Fransız edebiyatının önde gelen yazarlarından olan Moliere, Türk edebiyatına Tanzimat devresi sanatçılarından olan Ahmet Vefik Paşa’nın tiyatro çevirileri ile girmiştir. Yazdığı ve oynadığı oyunlar ile devresinin tanınmış isimlerinden ve klasisizm akımının önde gelen sanatçılardan olan Moliere’in hayatının ana hatlarına kısaca değindikten sonra Moliere’in en tanınmış oyunlarından Cimri’nin özetini yapacağız.

Moliere’in Hayatı

Moliere’nin Hayatı

Moliere, varlıklı bir burjuva ailesinin çocuğu olarak Paris’te dünyaya gelir. 10 yaşlarında annesini kaybeden Moliere, Paris’in en iyi okullarında eğitim görür. Öğrenim hayatını bitirdikten sonra babasının işlerini devam ettirmeye ve hukuk bölümünde öğrenim görmeye başlasa da bu işlerden 23 yaşında sıkılarak Paris’ten ayrılır. Ünlü bir tiyatro sanatçısı ile ortak bir tiyatro ekibi kurar. Sahne adı olan Moliere’i ilk kez bu tiyatro topluluğunda oynadığı ve yazdığı oyunlarda kullanır. Aldığı yüksek eğitim nedeni ile de tiyatro’nun bütün idaresini ellinde tutan Moliere, ekibin borçlarını ödeyemediği amacıyla çoğu defa hapse atılsa da babasının ve tiyatro ekibinin yardımı ile borçlar ödenir ve aynı gün içersinde özgürlüğünü kazanır.

Atlattığı bu zor durumdan sonra ortağı ile 12 sene vakitcek bir tiyatro turnesine çıkar. Bu vakit ortamında aniden çok asilin parasal desteği ve koruması altına girer. Moliere ve ekibi yakaladıkları başarı neticesinde Paris’e gelerek kralın kardeşinin desteğini kazanır. I. Flip’in desteği ve koruması altında oynadıkları oyunlar yardımıyla daha da ün kazanırlar.

Moliere, 1662 senesinde ortağının kızı ile evlenir. Bu evliliğinden 3 çocuğu olur. Fakat yalnızca biri hayatta kalır. Paris’in önde gelen sanatçılarından biri durumuna gelen Moliere’e bizzat kralın emri ile 1000 livre senelik maaş bağlanır. 1664 senesinde Moliere’in oğlunun vaftiz babası olan Kral Louis aynı sene içersinde Moliere’in maaşını 7000 Livre’ye çıkarır.

Moliere’in Ölümü ve Sonrası

Moliere’nin Hayatı

Yazdığı birtakım oyunlar halihazırda esasen tiyatrocuları sevmeyen kilise ve dindarların tepkisini üstüne çeker. Sihhati gün geçtikçe kötüye giden Moliere 1673 senesinde oynadığı “Hastalık Hastası” isimli oyunda fenalaşır. Verem ile mücadele eden Moliere bütün rahatsızlığına karşın oyununu tamamlar. Oyunun bitmesinden sonra evinde dinlenirken tekrardan gelen sancılar yüzünden hayatını kaybeder.

Katolik Kilisesi’nin tiyatroya ve tiyatroculara bakış açısı gerektiğince nettir. Bu yüzden devlet üzerindeki tesirlerini kullanarak tiyatrocular ile alakalı yasaların çıkarılmasını sağlarlar. Moliere her ne kadar kralın desteğini alan bir sanatçı olsa da Katolik Kilisesi Moliere’in cenaze merasiminin yapılmasına izin vermez. Moliere’in eşinin kralın huzuruna çıkarak istekte bulunması üstüne gece zamanı bir merasim düzenlenir ve Moliere, vaftiz edilmeden ölen ufak çocukların gömüldüğü yere defnedilir. Yaklaşık 20 sene sonra gerçekleşen Fransız İhtilali ardından Moliere’in vücudu “Fransız Anıtlar Müzesi”ne aktarılır. 1816 senesinde da ünlü sanatçıların mezarlığı olarak tanınan “Pere Laschaise” adı verdiği mezarlıkta ünlü Fransız yazar La Fontaine’in mezarının yakınlarına defnedilir.

Cimri Oyunu Hakkında

Moliere’nin Hayatı ve Cimri Oyunu

Moliere’in yazdığı Cimri oyunu 5 perdeden oluşur. Moliere’in bağlı bulunduğu klasizm akımının tesiri olarak oyunda gerçekleşen hadiseler 24 saat içersinde ortaya gelir ve oyunun dili sokak dili değil sanatlı bir dildir. Yine bu akıma bağlı olarak oyunda “üç birlik” kuralı uygulanır.

Harpagon karakteri devresinin burjuva tarzına ve paraya olan tutkuyu yansıtır. Oyun içersindeki gülünç nedenler Harpagon’un cimriliği üzerinden sağlanır.

Cimri oyunu ilk kez Paris Royal’de 1668 senesinde sahne alır. Bu oyunda Harpagon rolünü öksürük sorunu olmasına karşın Moliere’in kendisi canlandırır. Günümüze kadar çoğu kez sahnelenen Cimri, 1980 senesinde beyaz perdeye uyarlanır.

Cimri Oyununun Konusu

Burjuva sınıfına dahil olan Harpagon isimli karakterin cimriliklerini ve bu cimrilikler neticesi meydana gelen komik halleri husus alır. 

Cimri Oyununun Özeti

Cleante, kız kardeşi Elise’e Mariane isminde bir kızı sevdiğini itiraf eder. Daha sonra babasının yanına bu konuyu bahsetmek amacıyla giden kardeşler babaları Harpagon’un da onlara söylemek istediği şeyler bulunduğunu öğrenirler. Elise’i zengin, ihtiyar bir adam ile Cleante’yi de zengin, ihtiyar bir kadın ile evlendireceğini söyler ve Harpagon bunların yanı sıra evlenmek istediğini ifade ederek evleneceği kızın Mariane isminde genç bir kız bulunduğunu anlatır. Cleante bu hal karşısında çok şaşırsa da kendini ele vermez. Babasını vazgeçirmek istese de bu hususta başarılı olamaz. Babasını ikna edemeyeceğini anladığında en iyisinin kendi planlarını hızlandırmak bulunduğunu düşünerek evden ayrılır.

Cleante, babasının boyunduruğundan kurtulabilmek amacıyla bir tefeciden borç almayı planlar. Tefeci ile irtibat kurabilmek amacıyla uşağı La Fleche yardım eder. Simsar Simon Efendi borç verecek şahıs ile bir buluşma ayarlar. Tefeci’nin şartları çok ağırdır. Fakat Cleante’nin kabul etmekten diğer çaresi yoktur. Alacağı para ile Mariane ile mutlu olabileceği yeni bir yaşam kurmayı planlar. Buluşma yerine vardığında Simon Efendi tarafları tanıştırır. Fakat iki doğrultuda şaşkındır. Çünkü borç verecek olan tefeci Harpagon’un ta kendisidir. Baba-oğul birbirlerine karşı suçlamalarda bulunduktan sonra ayrılırlar.

Harpagon ile Mariane’nin arasını gerçekleştirme ile mesul Frosine, Harpagon’a diller dökerek işin tamamlandığını anlatırken bir yandan da üstü kapalı bir şekilde para istemektedir. Fakat Harpagon, Frosine’ın iltifatları dışında söylediklerini duymazdan gelir ve uzaklaşır.

Akşam vakitı Elise ile evlenmek isteyen Anselme ismindeki ihtiyar adam konuk olacaktır. Harpagon konuk amacıyla bir ziyafet hazırlamayı planlar. Bu ziyafeti gerektiğince ucuza halledebilmek içersinde çalışanlarını tembihler. Çalışanlarına giydirdiği kıyafetler gerektiğince eskidir. Birinin üzerinde yağ lekesi varken diğerinin pantolonunun arkası tamamiyle yırtıktır. Harpagon bütün bunları değiştirmek yerine yağ lekesi olan çalışanına lekeyi şapkası ile kapatmasını, pantolonu yırtık olan çalışana ise duvara dönük olarak hareket etmesini söyler. Mariane’i de akşam yapılacak olan ziyafete çağırmayı düşünerek iki işi tek yemekte halletmek ister ve şoförüne Elise ve Mariane’i panayır gezisinden sonra eve getirmesini tembihler. Sonra da aşçıya dönerek yemekler konusu ile ilgili ikaz yapar. Şoför ve aşçı aynı şahıs olmasından Harpagon hangi vasıf ile konuşacak olursa Jaques Usta o kıyafetini giyer. Panayıra gitmeden evvelce Harpagon ile tanışmaya gelen Mariane, Elise ve Cleante ile de tanışır. Cleante’yi gördüğünde çok şaşırır. Fakat Cleante hali üstü kapalı bir şekilde anlatır. Cleante’nin Mariane’e söylediği güzel sözleri kıskanan Harpagon şüphelenmeye başlar.

Elise ve Mariane gittikten sonra Harpagon oğlunun ağzını aramak amacıyla Mariane’i beğenmesi halinde evlenmelerine izin vereceğini söyler. Cleante, Harpagon’un tuzağına düşerek her şeyi anlatır. Mariane amacıyla baba ve oğul birbirlerine girer. Kavgayı Jaques Usta durdurur. Harpagon Jaques Usta’nın hakem olmasını ve kimin haklı bulunduğuna karar vermesini ister. Jaques Usta Harpagon ve Cleante’ye duymak istediklerini ifade ederek barışmalarını sağlasa da bu hal çok sürmez ve tekrardan kavgaya tutuşurlar. La Fleche ise Harpagon’un altınlarını sakladığı yeri bulur ve bu kavgayı fırsat bilerek altınları çalar. La Fleche bulduğu altınları efendisi Cleante’ye verir. Cleante, Fleche ile ortadan kaybolur.

Altınlarının çalındığını fark eden Harpagon, bütün kenti suçlayarak her bireyin yakalanmasını ister. Eve gelen komiser evdekileri sorgulamaya başlar. İlk olarak sorgulanan Jaques Usta, gıcık bulunduğu Valere’nin altınları aldığını ifade ederek Valere’ye iftira atar. Harpagon, Valere’yi çağırarak suçunu itiraf etmesini söyler. Olanlardan habersiz Valere, Harpagon’un Elise ile beraberliklerini kastettiğini sanarak her şeyi itiraf eder. Altınları yüzünden öfkeli olan Harpagon’un duydukları onu daha da sinirlendirir. Harpagon ve Valere tartışırken içeri Elise’in müstakbel eşi Anselme girer. Napolili zengin bir ailenin çocuğu bulunduğunu ifade eden Valere’ye birkaç soru sorarak yalan söyleyip söylemediğini anlamaya çalışır. Valere başından geçenleri anlattığında Anselme, Valere’nin gemi kazasında kaybettiği oğlu bulunduğunu anlar. Durumu birbirlerine anlattığı sırada içeri giren Mariane de Anselme’nin babası bulunduğunu ve Valere’nin ise erkek kardeşi bulunduğunu öğrenir. (Anselme ve ailesi bir gemi kazasında dağılmış ve birbirlerinin öldüklerini sanarak yalnız bir yaşam sürmeye başlamışlardır.)

Cleante, Harpagon’a altınların konumunu bildiğini fakat Mariane ile evlenmesine izin verirse altınlarına kavuşabileceğini söyler. Dünyada en çok parayı seven Harpagon, hali kabul etmek mecburiyetinde kalır. Anselme ise Harpagon’dan Valere ve Elise’in, evliliklerini onaylaması amacıyla izin ister. Harpagon rızası olmayan bu birliktelik amacıyla düğün masraflarına karışmayacağını öne sürer. Anselme, bütün masrafları kendi üzerine alarak gençlerin evlenmesini kolaylaştırır. Harpagon’da altınlarına kavuşur.

Cimri Oyununun Kahramanları

Harpagon: Cimrilikte sınır tanımayan, paralarına canından daha çok değer veren bir tiptir. Para harcamamak amacıyla elinden gelen her yolu dener. Bu yollar fazlası vakit komedi hallere düşmesine namacıyla olur. Cimrilik konusu ile ilgili oğlu ve kızı da dahil herkes doğrulusunda bilinir. Cleante ve Elise’nin babasıdır.

Cleante: Harpagon’un oğludur. Babasının aksine paraya çok ehemmiyet vermeyen bir tiptir. Babasından parasal destek alamadığı amacıyla insanlardan aldığı borçlar ile greksinimlerini karşılamaya çalışır. Mariane’i sevmektedir.

Elise: Harpagon’un kızıdır. Valere ile saklı bir teması vardır. Cleante gibi diğersından temin ettiği borçlar ile greksinimlerini karşılar.

Valere: Elise olan aşkı amacıyla Harpagon’un uşağı olmayı kabul eden biridir. Harpagon’un gözüne girebilmek amacıyla sıksık Harpagon’u destekler. Esasen zengin bir aileden gelmektedir. Fakat bir gemi kazasında ailesini kaybetmiştir. Ailesini arar iken Elise ile tanışır ve sevdiği kadın ile yaşam sürdürmek amacıyla Uşak olarak yaşamına devam eder. Anselme’nin oğlu ve Mariane’in erkek kardeşidir.

Mariane: Annesi ile yaşam sürdüren fakir bir kızdır. Cleante’ye aşıktır. Esasen zengin bir aileden gelmektedir. Fakat bir gemi kazasından annesi ile kurtulmuştur. Anselme’nin kızı ve Valere’nin kız kardeşidir.

La Fleche: Cleante’nin uşağıdır. Harpagon’un sakladığı altınları bularak Harpagon’un planlarını bozar.

Anselme: Zengin zengin biridir. Harpagon, Anselme ile Elise’yi evlendirmek istemektedir. Anselme’nin Valere ve Mairane’in babası bulunduğu meydana çıkınca her şey değişir.

Frosine: Düzenbaz bir kadın. Çöpçatanlık yaparak insanlardan para koparmaya çalışır. Harpagon ile Mariane’in evliliklerini ayarlayarak Harpagon’dan para alacağını umut etse de eli boş kalır.

Jaques Usta: Harpagon’un evinde çalışandır. Hem aşçı hem de şofördür.

Bu kahramanlar dışında Cimri oyununun içersinde ufak ve mevzuya rastgele bir tesiri olmayan rollere sahip; Simon Efendi, La Merluche, Brindavoine, Claude Kadın ve Komiser gibi kahramanlarda vardır.

  • Facebook
  • Twitter
  • Google+
  • Linkedin
  • Pinterest

Leave a Comment

This div height required for enabling the sticky sidebar